Tana Toraja (Sulawesi)

Posted by on 16 mei 2013

Op 13 mei zijn we na een 10 uur durende busrit vanuit Makassar in Centraal Sulawesi aangekomen, om precies te zijn in Tana Toraja. We kunnen stellen dat dit weer een zeer bijzonder stukje wereld is en de ervaringen die we hier hebben opgedaan zullen we niet snel vergeten…

Tana Toraja  is een bergachtig gebied waar je mooie wandelingen kunt maken door de natuur en waar je bovendien kunt genieten van prachtige uitzichten die uitkijken over de bossen en groene rijstvelden.  We hebben dan ook genoten van deze mooie natuur hier, echter, het is vooral het geloof en de cultuur  in Tana Toraja die we zeer fascinerend vonden! Het Torajavolk heeft van oorsprong een eigen geloof, waarbij ze geloven in zogenaamde ‘ancient Gods’, maar vanwege de kolonialisatie en Europese invloeden zijn ze ook bekend met het christelijk geloof. Deze twee geloofsovertuigingen lopen nu min of meer door elkaar heen.
Binnen de cultuur van het Torajavolk staat de dood van familie en naasten centraal. Bij het overlijden van een persoon gaat men ervan uit dat de ziel van de overledene naar het paradijs gaat. Gebeurt dit niet, dan zal de ziel rond blijven dwalen op aarde en zal deze het leven van de eigen familie uit wraak voor de (te) karige ceremonie behoorlijk zuur maken. Het is voor de familie dan ook van groot belang dat de ziel de weg naar het paradijs kan maken, anders zitten ze zelf ook met de gebakken peren! Om ervoor te zorgen dat dit gebeurt, moeten de goden echter eerst goed gestemd worden. Om de goden goed te stemmen worden er grote ceremonies gehouden, waarbij er offers aan de goden plaatsvinden. Hoe groter de ceremonie en hoe meer varkens en buffels er geofferd worden, des te gemakkelijker de ziel (rijdend op de zielen van de dode buffels en varkens)  de weg naar het hiernamaals kan maken. En daar laten ze hier dan ook geen gras over groeien! De duur van een ceremonie varieert van tenminste drie dagen tot soms wel enkele weken en gedurende een ceremonie worden wel tientallen (en soms honderden) varkens en buffels geofferd. Er worden zelfs kleine traditionele dorpen gebouwd om alle bezoekers een plaats te kunnen geven. En ook hiervoor geldt, hoe meer bezoekers, hoe belangrijker de goden de overledene zien, dus hoe gemakkelijker de weg naar het paradijs gemaakt zal worden. Gasten (en dus ook toeristen) worden dan ook met open armen ontvangen om de overlijdingsceremonie bij te wonen. En dit wilden Jolanda en Dakmar dan ook wel eens meemaken! En bijzonder was het…
Waar in Nederland de sfeer tijdens een begrafenis vaak bedrukt en verdrietig is, is de ceremonie in Tana Toraja juist een feestelijk gebeuren. Vertrouwd was de koffie en cake die geserveerd werd, ietwat opmerkelijk was het feit dat de mannen maar levende, vastgebonden varkens aan bleven slepen, die vervolgens als vers gebraden koteletjes retour kwamen en uit werden gedeeld, tja..ook onder de gasten uiteraard…
We waren net te laat met onze tactiek om ons voor te doen als vegetariërs, dus hebben natuurlijk ‘dankbaar’ het vlees opgepeuzeld, tegelijkertijd kijkend naar de passerende biggen die enkele minuten later geofferd zouden gaan worden. Dit is voor ons nuchtere kaaskoppen toch wat wrang… We weten nu ook precies waar de uitdrukking ‘krijsen als een speenvarken’ vandaan komt… Nog indrukwekkender vonden we het moment nadat de kist werd binnengebracht en er een grote buffel werd geofferd.
Je kunt je voorstellen dat dergelijke ceremonies erg kostbaar zijn en de meeste mensen moeten veel geld sparen om alles te kunnen bekostigen. Soms duurt het dan ook weken en soms maanden of meer dan een jaar voordat er na het overlijden van een persoon een ceremonie plaatsvindt. In de tussentijd verblijft het lichaam van de overledene in het huis van de familie. De familie beschouwt het lichaam namelijk tot aan de ceremonie nog niet als dood, maar als zijnde ziek en zo wordt het lichaam dan ook behandeld. Het lichaam wordt goed verzorgd door er bijvoorbeeld voedsel bij te zetten en tegenwoordig spuiten ze een middel in het lichaam, waardoor het lichaam langer goed kan blijven. Maar hoe ze dat dan vroeger deden…? Het blijft toch bijzonder dat sommige rituelen voor ons Nederlanders best heftig kunnen zijn, terwijl het binnen andere culturen als iets heel gewoons en moois wordt gezien.
In de traditionele huizen hebben ze zelfs een speciale ruimte gecreëerd waar ze een lichaam langere tijd kunnen bewaren. Naast de kleurrijke beschilderingen en de vele buffelhoorns  bij de voordeur,  is het bootvormige dak zeer kenmerkend voor deze huizen. Het verhaal achter deze bijzondere bouwstijl is dat de oorspronkelijke bewoners met de boot vanuit Indochina naar Tana Toraja zijn gekomen en op een gegeven moment hun boot omgebouwd hebben tot een huis, omdat ze niet meer verder konden varen.
Na dagen van feest vieren en offeren wordt het lichaam van de overledene vervolgens naar zijn of haar laatste rustplaats gebracht. En deze plaats is niet een kerkhof, zoals wij dat kennen, maar ze borgen de kist in speciale grotten. En de overledenen die veel status en aanzien hadden genoten krijgen bovendien een houten standbeeld, die op een soort van balkon in de grot worden geplaatst. Dit ter bescherming van het lichaam. Ook deze grotten zijn voor iedereen toegankelijk en ook wij hebben hier een kijkje in genomen. Het meest bizarre is eigenlijk dat ze de kisten dus in een grot plaatsen en vervolgens de natuur het werk laten doen. In de grot barst het dus van de doodskisten, de ene inmiddels nog meer vergaan dan de andere… Dit maakt dan ook dat de beenderen en schedels door heel de grot verspreid liggen en je op moet passen dat je er niet per ongeluk op stapt. Ook weer iets dat in Nederland ondenkbaar is.
Ook opmerkelijk zijn de zogenaamde ‘baby graves’ , de graven voor baby’s die maximaal een half jaar oud zijn en nog geen tanden hebben gekregen. Op het moment dat een baby overlijdt worden er geen offers gedaan, maar wordt het lichaampje in de foetushouding in een speciale boom gelegd. Op deze manier kan de ziel vervolgens de weg naar boven vinden. Een mooie gedachte.
Zoals hierboven te lezen is, worden er heel wat dieren geofferd tijdens de ceremonie. Maar waar halen ze al die dieren toch vandaan? De mensen kopen de varkens, buffels, kippen en vissen gewoon op de markt! Een enorme markt die eens per zes dagen in Rantepao gehouden wordt, waar de honderden (misschien wel duizenden) dieren levend verkocht worden om even later geofferd of gewoon opgegeten te worden. Altijd lekker vers dus! Gewoon vlees zie je hier dan ook niet. Een bezoekje aan deze markt was dan ook zeer de moeite waard en we hebben onze ogen weer uitgekeken!



Mijn locatie .

2 Responses to Tana Toraja (Sulawesi)

  1. Meike Bastiaens

    Ik kan alleen maar zeggen: werkelijk…

  2. Ger Booij

    Indrukwekkend als altijd, jullie verhalen. Wat maken jullie een heerlijke reis! Fantastisch! Zie weer uit naar jullie volgende verhalen. Het ga jullie goed.